موسیقی شانس

موسیقی شانس

در این مقاله در مورد موسیقی شانس که یکی از گرایش‌های موسیقی قرن بیستم است و اینکه در ابتدا چه کسانی این موسیقی را تجربه کردند صحبت خواهیم کرد.

موسیقی شانس (aleatory برگرفته شده از واژه‌ی لاتینی alea، به معنی تاس) با وارد کردن شانس و عوامل غیرقابل پیش بینی تا حدودی، در مرحله ی تصنیف، اجرا، یا هر دو، آزادی بیشتر ایجاد می‌کند.

آهنگساز ممکن است با ریختن تاس درباره‌ی اینکه چه نت‌هایی و چگونه استفاده شوند تصمیم بگیرد. ممکن است از نوازنده خواسته شود از میان حالت‌های مختلف یکی را انتخاب نماید، مثلا چه نت‌هایی یا بخش‌هایی از موسیقی را بنوازد و به چه ترتیبی آن‌ها را اجرا کند.

 

 

 

 

ممکن است به زیر و بمی نت‌ها اشاره شده باشد اما کشش آن‌ها مشخص نباشد و یا برعکس.

ممکن است از نوازنده خواسته شود چند نت را به انتخاب خویش بداهه پردازانه اجرا کند .

امکان دارد در برخی از قطعات هیچ نتی ارائه نشده باشد: صرفا مجموعه‌ای از نشانه‌ها ، یک نمودار، یک طراحی، یا تنها یک ایده وجود داشته باشد تا آزادانه تعبیر شود.

کیج و اشتوکهاوزن از رویه‌های تصادفی یا همان شانسی در موسیقی خویش بسیار استفاده کرده‌اند.

«دورنمای خیالی شماره 4» از جان کیج، برای دوازده رادیو است که روی ایستگاه‌های مختلف تنظیم شده‌اند. هر رادیو دو مجری دارد که یکی طول موج را تغییر می‌دهد و دیگری حجم صدا را کنترل می‌کند.

کنسرت برای پیانو و ارکستر او می‌تواند به صورت تکنوازی، گروه نوازی، سمفونی، آریا (سوپرانو) یا کنسرتو پیانو اجرا شود. هر نوازنده به دلخواه خویش، تعدادی صفحه از بخش خود را به هر ترتیب که دوست دارد اجرا خواهد کرد. هماهنگی بر اساس در نظر گرفتن زمان سپری شده انجام می‌گیرد و رهبر ارکستر با دو دست خود حرکات عقربه‌های ساعت را تقلید می‌کند.

قطعه برای پیانو شماره 11، اثر اشتوکهاوزن، شامل 19 قطعه است که به هر ترتیب می‌تواند اجرا شود، پیانیست همچنین از میان شش تمپو، دینامیک‌های مختلف و انواعی از حالت‌های مختلف ضربه به شستی‌ها (استکاتو ، لگاتو و …) می‌تواند انتخاب نماید.

در یکی دیگر از آثار او به نام زیکلوس (چرخه) برای ساز کوبه‌ای، تنها نوازنده قطعه می‌تواند از هر کدام از صفحات مجموعه‌ی نت که به شکل مارپیج صحافی شده است شروع کند و آن را در جهت، یا در خلاف عقربه‌ی ساعت و یا حتی سر و ته اجرا نماید. نوازنده سپس به ترتیب، صفحات را دنبال می‌کند و در همان نقطه از صفحه که اجرا را شروع کرده بود، به آن خاتمه می‌دهد.